[خلاصه ای به زبان غیر فنی]
سیستم نفتی به یک سنگ منشا فعال و تجمعی از نفت و گاز که از نظر شیمیایی با آن سنگ منشا مرتبط است گفته میشود. سیستم نفتی شامل “عناصر” زمین شناسی و “فرآیندهایی” است که در ايجاد و حفظ هيدروكربور موثر هستند.
️عناصر یک سیستم نفتی:
سنگ مادر (Source Rock)
سنگ مخزن (Reservoir Rock)
پوش سنگ (Cap Rock)
تله های نفتگیر(Traps)️فرآیندهای عمده یک سیستم نفتی:
بلوغ (Maturity)
مهاجرت (Migration)
در ادامه به توضیح موارد بالا میپردازیم:
️عناصر یک سیستم نفتی:
سنگ مادر (Source Rock):از آنجا كه سنگ مادر بايد شرايط حفظ مواد آلي را دارا باشد و مانع از اكسيده شدن آنها گردد، ناچار بايد سنگي بسيار دانه ريز باشد و در محيط احیایی (محیط فلات قارهای یا محیطهای آبی آرام) رسوب كرده باشد،
سنگ مخزن(Reservoir Rock):سنگی است كه بتواند هيدروكربور را در خود جا دهد. به همین دلیل مهمترين خاصيت سنگ مخزن دارا بودن تخلخل (Porosity) و تراوايی (Permeability) است.
پوش سنگ(Cap Rock):سنگي است ناتراوا كه از خروج نفت از داخل سنگ مخزن جلوگيري میكند.همچنين در مورد پوش سنگ بايد دانست كه هر چه قدر اين سنگ ناتراواتر باشد و شكنندگی كمتری داشته باشد در حفظ هيدروكربن و جلوگيري از صعود آن به سطح زمين و اتلاف آن مؤثرتر است.
تله نفتگیر(Trap):وقتي كه نفت از سنگ منشأ بوجود آيد از لايههای نفوذپذير به طرف بالا شروع به حركت مينمايد و حتي ميتواند به سطح زمين برسد مگر اينكه مانعي در سر راه حركت رو به بالای آن قرار گيرد و در ساختاري به نام تله (Trap) به دام افتد. تله های نفتی شامل انواع چینهای، ساختمانی و مرکب است که بعدها مفصل تشریح خواهد شد.️فرآیندهای عمده یک سیستم نفتی:
بلوغ (Maturity):مواد آلی انباشته شده در سنگ منشا بایستی به مرور زمان تحت شرایط دما و فشار بالغ شود. این فرآیند از مراحل ذیل تشکیل شده است:
مرحله۱: دياژنز (Diagenesis): در زمان ته نشست رسوبات در محيط آبي با اعماق كم چند صد متري به سوی تعادل رفته و رسوبات سخت شده و در شرايطي آرام تبديل به سنگ میشوند.
مرحله۲: كاتاژنز (Catagenesis): بخش سنگ رسوبی تحت تأثير دماي بين ۵۰ تا ۱۶۰ درجه سانتيگراد و فشاري از ۳۰۰ تا ۱۲۰۰ اتمسفر قرار میگيرد. محصولات اين مرحله در ابتدا نفتهای سنگين و سپس نفتهای سبك و در مراحل نهايي گاز مرطوب و نفت ميعاني است.
مرحله ۳: متاژنز (Metagenesis): آخرين مرحله، مرحله اي دگرگونيست كه در عمق زياد و فشار ودمای بالا صورت میپذيرد. دمای اين محدوده حدودا از ۱۷۵ درجه شروع و تا ۲۲۵ درجه ادامه مییابد. محصول اين مرحله گاز متان و كربن باقيمانده است كه از تبديل مواد آلی و كروژن باقيمانده حاصل میشود.
مهاجرت (Migration):فرآیند مهاجرت به دو بخش اولیه و ثانویه تقسيم میشود. مهاجرت اولیه به حركت نفت و گاز از سنگ منشأ به لايه تراوا که همان لایه مخزن گفته میشود و مهاجرت ثانويه به حركت و تجمع نفت يا گاز در همان لايه تراوا به يك تله اطلاق میگردد.
دیدگاهتان را بنویسید