⭕️چرا اصلاً ارزیابی ذخایر مهم است؟
ارزیابی ذخایر (Reserves Evaluation) قلب تصمیمگیری در صنعت نفت و گاز است. تقریباً تمام تصمیمهای کلیدی از توسعه میدان، سرمایهگذاری، تأمین مالی، گزارشدهی به نهادهای حاکمیتی و حتی بیمه داراییها بر یک سؤال ساده بنا شدهاند:
که در نهایت، چقدر نفت یا گاز میتوانیم بهصورت اقتصادی تولید کنیم؟
پاسخ به این سؤال، برخلاف تصور عمومی، یک عدد قطعی نیست؛ بلکه طیفی از برآوردهاست که به عدمقطعیتهای زمینشناسی، فنی، اقتصادی و حقوقی وابسته است.
⭕️تفاوت بنیادین Resource و Reserve
یکی از رایجترین ابهامات، خلط مفاهیم Resource و Reserve به ترتیب معادل منابع و ذخایر است.
❌منابع (Resource)
به تمام مقادیر هیدروکربنی گفته میشود که:
۱. در زیرزمین وجود دارند یا احتمال وجودشان میرود
۲. صرفنظر از اینکه کشف شدهاند یا خیر
۳. بدون توجه به اینکه فعلاً اقتصادی هستند یا خیر
به بیان ساده Resource یعنی «آنچه ممکن است در طبیعت وجود داشته باشد و بالقوه قابل برداشت است». Resource خود به چند دسته تقسیم میشود، از جمله:
❎Prospective Resources: منابع احتمالی در مخازن کشفنشده
❎Contingent Resources: منابع کشفشدهای که فعلاً اقتصادی یا قابل توسعه نیستند.
❌ذخایر (Reserve)
در واقع Reserve زیرمجموعهای از Resource است و شرایط سختگیرانهتری دارد. یک حجم هیدروکربنی فقط زمانی «ذخیره» محسوب میشود که:
۱. کشف شده باشد
۲. طرح توسعه مشخص داشته باشد
۳. از نظر فنی قابل تولید باشد و در شرایط اقتصادی و قراردادی فعلی، تولید آن توجیهپذیر باشد.
🔰 چرا ذخایر یک عدد ثابت نیستند؟
عدمقطعیت
مخزن نفت و گاز یک سیستم پیچیده زیرزمینی است. ما هرگز آن را بهطور کامل نمیبینیم، بلکه از طریق دادههای مستقیم و غیر مستقیم آن را مدلسازی میکنیم.
به همین دلیل، همیشه در تعیین پارامترهای زیر عدمقطعیت وجود دارد:
* حجم نفت درجا (OOIP / GIIP)
* ضریب بازیافت (Recovery Factor)
* رفتار آتی مخزن
* قیمتها و هزینهها
نتیجه این عدمقطعیت، استفاده از برآوردهای احتمالاتی است.
⭕️ برآوردهای احتمالاتی: مفهوم 1P، 2P و 3P به زبان ساده
طبقهبندی معروف P، 2P، 3P برای بیان همین عدمقطعیت بهکار میرود.
❎ ذخایر اثباتشده 1P یا Proven
در واقع در مدلسازی مخزن آن سلولهایی که بالای ۹۰ درصد احتمال وجود هیدروکربن وجود دارد را تجمیع میکنیم.
خب طبعا این یک برآورد محافظهکارانه است که مبتنی بر دادههای قوی و شرایط اقتصادی فعلی محاسبه شده است و تقریباً مطمئن هستیم که این مقدار تولید خواهد شد.
❎ ذخایر اثباتشده و محتمل 2P یا Proven + Probable
به عبارتی در توضیح قسمت قبل بخشهای از مدل مخزنی که معمولاً معادل احتمال تولید ۵۰ درصدی (P50) است را در نظر میگیریم. این برآورد «بهترین برآورد» صنعت نفت است.
در عمل اکثر برنامهریزیهای توسعه میدان و تحلیلهای اقتصادی (NPV) و تصمیمهای مدیریتی بر مبنای 2P انجام میشود.
❎ ذخایر اثباتشده، محتمل و ممکن 3P یا Proven + Probable + Possible
اگر بخشهایی از مدل مخزنی که حتی ۱۰٪ احتمال تولید میرود را به عنوان آمار تولید اعلام کنیم (P10) در آن صورت حجم ذخایر اعلامی خیلی بالاتر خواهد بود. این تخمین ذخایر خوشبینانهترین سناریو است
نکته حائز اهمیت آن است که 2P مبنای طراحی توسعه میدان است 3P برای شناخت پتانسیل نهایی و سناریوهای توسعه آتی اهمیت دارد، اما آمار P از آنجائیکه خیلی محافظهکارانه است چندان کاربردی نیست.
با افزایش شناخت مخزن (حفاری بیشتر، تولید طولانیتر عدمقطعیت کاهش مییابد فاصله بین 1P، 2P، 3P کمتر میشود
⭕️چرا گاهی ذخایر تغییر میکنند؟
تغییر ذخایر الزاماً به معنای خطای قبلی نیست. ذخایر ممکن است به دلایل زیر تغییر کنند:
۱. اطلاعات جدید مخزنی
۲. تغییر قیمت نفت یا گاز
۳. کاهش هزینهها
۴. فناوریهای جدید (افقی، EOR، تزریق گاز و…)
۵. تغییر رژیم قراردادی یا مقررات
به همین دلیل میگوییم:
ذخایر یک مفهوم پویا هستند، نه یک عدد ثابت.
دیدگاهتان را بنویسید